Jose de Ribera (1591-1652)

I poł. XVII w.

Św. Andrzej Apostoł (?)

olej na płótnie, 90 x 114 cm

Siedlce, Muzeum Diecezjalne

nr inw. 773

Obraz „Świętego” jak mawiała jego ostatnia właścicielka Ewa Giedroyć – Rieger, był przechowywany w rodzinie Bogdaszewskich, a następnie Giedroyciów od niepamiętnych czasów i był przekazywany z pokolenia na pokolenie. W czasie wojny bolszewickiej w 1920 roku, obraz wraz z innymi dziełami został uznany za godny zabrania i przyjechały do Majątku Czeszewo-Budy k. Wrześni. Następnie obrazy trafiły do Warszawy. Obraz Ribery stał się własnością Ewy Giedroyć, która mając w pamięci słowa Stryja „pragnę, aby obraz „Świętego” nie opuścił Polski” zdecydowała się w 2017 r. skontaktować się z naszym Muzeum Siedleckim. Od 2017 roku został włączony do kolekcji muzealnej.

Kompozycja malarska, wykonana w technice oleju na płótnie, przedstawia ujętą w półpostać figurę starszego mężczyzny, charakteryzującą się ciemnym zarostem, wąsami oraz długą, siwiejącą brodą opadającą na klatkę piersiową. Postać odziana jest w białą giezłową koszulę, ciemny kaftan przewiązany na piersi oraz ciężki, wolumetryczny płaszcz utrzymany w tonacji ciemnej umbry. Światłocień w sposób subtelny modeluje prawą partię uniesionej twarzy mężczyzny, którego wzrok skierowany jest ku górze. W lewej dłoni dzierży otwartą księgę obróconą grzbietem w stronę widza, podczas gdy prawa ręka z wyprostowanym palcem wskazującym uniesiona jest w symbolicznym geście. Chiaroscurowe tło zostaje delikatnie rozbite przez diagonalne linie biegnące z górnych narożników płótna, które krzyżują się w układzie przypominającym literę X. Element ten stanowi bezpośredni atrybut ikonograficzny, odsyłający do narzędzia męczeńskiej śmierci św. Andrzeja Apostoła, poniesionej w Patras na terenie dzisiejszej Grecji.

Jak napisał ks. prof. A. Witko: malowidło cechuje surowość i powaga, prostota kompozycji, skupienie uwagi na twarzy i rękach modela, sprowadzenie kolorystyki ubioru i tła niemal do wymiaru monochromatycznego, celem wyeksponowania portretu psychologicznego przedstawione postaci. Zmęczone, lekko załzawione spojrzenie znajduje swe dopełnienie w pooranej bruzdami twarzy. Od postaci bije niezwykła siła wewnętrzna. Kompozycja malowidła jest bardzo wyrafinowana, co dotyczy przede wszystkim fizjonomii i ubioru postaci, pozy portretowanego, podziału tła, ciekawego modelunku świateł na karnacjach.

Obraz Ribery wchodzi w skład kolekcji malarstwa hiszpańskiego Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach.

Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (1599-1660)

I poł. XVII w.

Portret Innocentego X

olej na płótnie, 38 x 47 cm

Siedlce, Muzeum Diecezjalne

nr inw. 1283

Obraz Velázqueza został nabyty od marszanda w 2022 roku. Po zakupie obiekt poddano interdyscyplinarnym ekspertyzom pod kierunkiem specjalistów z zakresu konserwacji i historii sztuki. Pierwsza publiczna prezentacja dzieła miała miejsce in situ 10 lutego 2023 roku w Siedlcach. Malunek wykazuje analogię do znanego dzieła Mistrza Portret Innocentego X z Galerii Dorii Pamphilli w Rzymie. Wedle specjalistów, choć Velázquez znany był z malowania bez szkiców, to mało prawdopodobne, aby papież pozował osobiście. Znanych jest kilka szkiców „głowy” w kolekcji Allena Heinricha w Toronto oraz National Gallery of Art w Waszyngtonie, które wedle specjalistów mogły być studium wykonanym z natury. Rzymski portret wywołał wielkie zainteresowanie w ówczesnym świecie, odniósł niepotykany sukces, a sam Velázquez namalował kolejne obrazy będące dzisiaj w kolekcji w Apsley House w Londynie datowany na 1650 r. (olej na płótnie, 82 x 72 cm) oraz w Bostońskim Muzeum Isabella Stewart Gardner, (olej na płótnie, 83,5 x 62 cm). Trzeci obraz przechowuj Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie (olej na płótnie, 49,2 x 41,3 cm). Do tej grupy malowanych popiersi papieża wpisuje się siedlecki obraz, gdzie stan zachowania poszczególnych warstw budowy obrazu, próbki badanych pigmentów, drobne różnice w modelunku oraz szczegółach portretu przemawiają za kolejnym, być może szkicem do zasadniczego dzieła Velázqueza.

Autor katalogu wystawy poświęconej Velázquez, jaka miała miejsce w paryskim Luwrze w 2015 r.: pociągnięcia pędzla przywodzą na myśl Tycjana, Veronese`a i Tintoretta. Niewiele dzieł hiszpańskiego malarza jest w istocie tak oburzająco weneckich. Papież, często opisywany jako ponury, powściągliwy, o niezgrabnej sylwetce i silnym charakterze, wydaje się tu uwięziony (…) w malarskim wirze swojego portretu. Symfonia czerwieni, ale także różów fioletów, rozgrywana przez draperię zasłony, aksamit fotela, jedwab czepca (camauro) i mucet znajduje swoje jedyne ujście w bieli koronki, która spływa z rokiety niczym wodospad w Tivoli. Chromatyczna zaraza rozciąga się na niemal poplamioną trądzikiem różowatym twarz modela, którego postawa i surowość świadczą o autorytecie tak naturalnym, jak niezaprzeczalnym, nieustannie przypominając nam o jego roli głowy Kościoła i powadze tytułu suwerennego papieża. Zderzają się ze sobą dwie nieomylności: jedna obrazowa i druga papieska.

Obraz Velázqueza wchodzi w skład kolekcji malarstwa hiszpańskiego Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach.

Dominikos Theotokopulos (El Greco) – życiorys 1541-1614

Kreta

Dominikos Theotokopulos najprawdopodobniej urodził się w 1541 roku w Kandii, stolicy Krety (dzisiaj Iraklion). Jego ojciec, Georgios, był poborcą podatkowym i handlarzem. Dominikos miał też brata Manussosa, natomiast nic nie wiadomo o jego matce.
W XVI w. region Morza Śródziemnego był pod wpływem trzech kultur – łacińskiego Zachodu, prawosławnego Wschodu oraz Islamu. Kreta od 1211 r. należała do Republiki Weneckiej, dlatego Wschód i Zachód mieszały się tutaj ze sobą. Dwa obrządki Kościoła współistniały na równych prawach, dlatego trudno dziś stwierdzić, jakiego wyznania był El Greco.

Wiadomo, że Dominikos zdobył wykształcenie w pracowni pisania ikon. W 1563 r. widnieje już jako mistrz malujący ikony. Znane są jego dwa dzieła tego typu: sygnowane Zaśnięcie Marii z 1567 r. oraz przypisywany Święty Łukasz malujący Marię z Dzieciątkiem z lat 1560-67.

Wenecja

Do Wenecji El Greco przybył wiosną lub latem 1567 roku i przebywał tutaj trzy lata. Malując całą serię obrazów, podejmował próbę naśladowania stylu charakterystycznego dla Tycjana i Tintoretta, a także Jacopa Bassana. W tym czasie zrezygnował już z pozłacanego, pozbawionego głębi tła. Postacie umieszczał w określonej przestrzeni ukazanej w perspektywie. Wiedzę o zasadach kreślenia perspektywy zaczerpnął z traktatów o architekturze, między innymi od Sebastiana Serlia. Theotokopulos przestał stosować temperę na rzecz farb olejnych. Zmienił także podobrazie, stosując od tej pory płótno. Zgodnie z weneckim zwyczajem stosuje płótno surowe, które swoją widoczną strukturą podkreśla siłę wyrazu. Dzieła El Greca z tego okresu charakteryzują się niewielkim formatem i tematyką religijną. Okres wenecki był dla niego zapoznaniem się ze sztuką zachodnioeuropejską, uczył się zagadnień kolorystycznych i kreślenia perspektywy. Podejmował też studia humanistyczne, ucząc się klasyki greckiej, łacińskiej i języka włoskiego.

Widoczne przejście od malarza ikon do stylu europejskiego znajdujemy w Tryptyku modeńskim, datowanym na lata 1560-65. Jest to nastawa ołtarzowa składająca się z sześciu przedstawień malowanych z przodu i z tyłu: Koronacja chrześcijańskiego rycerza, Pokłon pasterzy, Chrzest Chrystusa, Widok Góry Synaj, Zwiastowanie, Napomnienie Adama i Ewy przez Boga.

Rzym

W 1570 roku El Greco przebywa już w Rzymie. Giulio Clovio, chorwacki miniaturzysta, pracujący dla kardynała Alessandra Farnese, określa malarza jako „ucznia Tycjana”. Dzięki tej znajomości Dominikos jakiś czas przebywa na dworze tej rzymskiej rodziny. W tym czasie ujawnia się oryginalność artysty, którą widać w dziele Chłopiec zapalający świecę (El soplon). El Greco potraktował ten temat nie w sposób drugorzędny, jako narracyjny epizod, ale indywidualnie. Oryginalność przejawia się przedstawienie pojedynczej postaci, zbliżenie do widza przez grę światła oraz zastosowanie niskiego punktu obserwacyjnego. Rzymski okres twórczości to przede wszystkim posługiwanie się kolorem, stosowa też kilku źródeł światła. Mniejszą uwagę skupiał na rysunku, dlatego nie zachwycał się zbytnio pracami twórców toskańskich.

Kardynał Farnese potrzebował malarzy zajmujących się freskami do dekoracji willi w Caprarola. W dokumentach jako freskant jest odnotowany „pittore Greco”, natomiast nie udało się powiązać tej informacji z żadnym dziełem. W związku z tym wysuwa się wniosek, że malarz miał niewiele zleceń od swoich mecenasów, natomiast mógł poznać wielu ludzi należących do kręgów intelektualnych Rzymu. Między innymi mecenasem i wielbicielem jego talentu stał się humanista Fulvio Orsini, który posiadał siedem obrazów mistrza z Grecji. Dzieła z tego okresu, takie jak zaginiony autoportret, wizerunki Giulio Clovio czy Vincenzo Anastagiego świadczą o tym, że El Greco zajął się portretem.

Malarz z Krety próbował również sił w innych dziedzinach malarstwa. W latach 70. powstały również obrazy: Wypędzenie przekupniów ze świątyni oraz Chrystus uzdrawiający ślepca. We wrześniu 1572 r. zapisał się do cechu św. Łukasza używając swojego przydomka – Dominico Greco. Otworzył też własną pracownię, w której współpracował z Lattanziem da Lucignano oraz Frencesciem Prevoste. Jednak zbyt duża konkurencja wybitnych mistrzów pracujących w Wiecznym Mieście nie pozwoliła mu rozwinąć skrzydeł. Znana jest anegdota zanotowana przez Giulio Manciniego w traktacie „Considerazioni sulla pittura”, w której El Greco miał zaproponować Piusowi V pokrycie Kaplicy Sykstyńskiej nowymi freskami. Grecki malarz chciał zastąpić podziwiany, ale i krytykowany Sąd Ostateczny Michała Anioła, swoją artystyczną wizją. Prawdopodobnie ta nieprzemyślana propozycja przyczyniła się do tego, że znienawidzony El Greco musiał opuścić Rzym.

Toledo

Dominikos Theotokopulos przybył do Hiszpanii między wrześniem 1572 r. a październikiem 1576 r. Wtedy jego nazwisko pojawiło się na Półwyspie Iberyjskim, natomiast nie jest odnotowane w tym czasie we Włoszech. W tym okresie inspiruje się przede wszystkim stylem i pracami Michała Anioła. Wyraźnym przykładem takiej pracy jest Pieta z pocz. lat. 70. XVI w., w której widać wyraźne podobieństwo do rzeźby znajdującej się dzisiaj we Florencji, a wcześniej w Rzymie. W początkowych latach pobytu w Hiszpanii El Greco zmienia styl malowania, oddalając się od Tycjana i weneckiego kolorytu. Staje się bardziej przedstawicielem stylu rzymskiego, który kładzie nacisk na rysunek, choć oczywiście nie zapomina o tym, czego nauczył się w Wenecji. Ma też możliwość wykonywania obrazów wielkoformatowych, przeznaczonych do ołtarzy. Nadal też wykonuje mniejsze prace, przeznaczane dla kolekcjonerów sztuki. Dwa pierwsze zamówienia realizowane w Toledo są tego dobrym przykładem: Obnażenie z szat (1577-79) oraz trzy nastawy ołtarzowe w kościele Santo Domingo El Antiguo – Wniebowzięcie Marii, Św. Jan Chrzciciel, Św. Jan Ewangelista, Trójca Święta, Pokłon pasterzy, Wniebowzięcie Chrystusa.

Lata osiemdziesiąte przynoszą kolejną zmianę stylu malarza z Grecji. Stopniowo porzuca renesansowe proporcje i perspektywę. Jego postacie tracą na plastyczności, stają się szczuplejsze i bardziej wydłużone. El Greco nie posługiwał się żywymi modelami, ale postaciami wykonanymi z gliny. Światło stało w jego obrazach symboliczne, podkreślał mocny kontrast między jasnością a ciemnością. Kolory nabrały bardziej ekspresyjnego charakteru. W tym czasie powstał obraz Męczeństwo św. Maurycego (1580-82), który miał stać się przepustką do wykonania dekoracji w Escorialu. Natomiast Ukrzyżowanie z dwoma donatorami z ok. 1580 r. było z kolei przeznaczone do nowego pałacu Filipa II. Oba płótna nie spodobały się królowi i zamknęły drogę Theotokopulosowi do pracy w nowopowstającym pałacu. Znalazły się one jednak w kolekcji królewskiej.

W bardzo konserwatywnej Hiszpanii El Greco miał dwa razy do czynienia z inkwizycją. W pierwszej sprawie był asystentem w rozprawie sądowej greckiego wieśniaka. Drugi przypadek dotyczył już malarstwa. Malarz szukając klienteli wśród duchownych, namalował słynny dzisiaj portret Kardynała, prawdopodobnie wielkiego inkwizytora Toledo Fernanda Nina de Guevarę. W bardzo wysmakowanym i kunsztownym przedstawieniu kardynał ma na oczach okulary, wynalazek uznawany wtedy za niewłaściwy, co z kolei nie spodobało się „świętej inkwizycji”.

W Toledo El Greco mieszkał w wynajętych pokojach w pałacu markiza de Villena. Ożenił się z Jeronimą de las Cuevas, która w 1578 r. urodziła mu syna Jorge Manuela. W czasie pobytu naszego malarza w Toledo powstał jeden z jego najsłynniejszych obrazów – Pogrzeb hrabiego Orgaza (1586-88), który jest świadectwem kształtowania się nowego stylu barokowego u artysty. Świadczy o tym symboliczna rola światła oraz pełna dynamiki i ekspresji grupa postaci w górnej partii. Dolna warstwa dzieła stanowi portret grupowy, bardzo rzadki w malarstwie hiszpańskim tamtego okresu. W okresie hiszpańskim El Greco wyraźnie wpłynął na rozwój kontrefektu, malując szczególnie mężczyzn z rodów szlacheckich, przeważnie przyjaciół i znajomych. Są one świadectwem wysokich umiejętności malarskich Kreteńczyka, który w sposób doskonały starał się przedstawiać portret psychologiczny postaci, ich życie wewnętrzne.
W 1597 r. El Greco podpisał kontrakt na dekorację kaplicy San Jose, który obejmował dwa obrazy ołtarzowe: Koronacja Marii oraz Św. Józef. Później wykonał jeszcze dodatkowe zamówienia do ołtarzy bocznych: Św. Marcin z żebrakiem i Madonna z Dzieciątkiem i świętymi Martyną i Agnieszką. Było to jedno z ambitniejszych zamówień, jakie wykonał malarz z Grecji w Toledo.

W końcowej fazie swojej twórczości El Greco osiągną szczyty malarstwa wizjonerskiego. Widoczne jest to w podejmowanej tematyce, którą realizował w swoim charakterystycznym, ekspresyjnym stylu. W tym tonie zrealizował Wizję św. Jana i inne obrazy do kościoła przy szpitalu Tavera w Toledo, zamówione w 1608 r. przez Pedra Salazara de Mendoza. Z nazwiskiem tego fundatora łączy się również Widok i plan Toledo, datowany na lata 1610-14. Jest to obraz, w którym autor pokazał niezwykłą liczbę szczegółów hiszpańskiego miasta. To jest świadectwem niezwykłego talentu malarza oraz zaprzeczeniem teorii, jakoby El Greco miał problemy ze wzrokiem spowodowane chorobą oczu. Wszystko, co tworzył, było świadomym zabiegiem artystycznym.

Dominikos Theotokopulos zmarł 7 kwietnia 1614 roku i został pochowany na terenie klasztoru Santo Domingo El Antiguo. Jednak z powodu nieporozumień co do ceny za miejsce pochówku w 1619 r. Jorge Manuel przeniósł prochy ojca do San Torcuato. Kościół został zburzony, przez co miejsce pochówku wielkiego hiszpańskiego malarza z Grecji dzisiaj nie istnieje.

Twórczość El Greca doskonale wpisało się w wizję posoborowej odnowy Kościoła. Malarz z Krety przyczynił się do ukształtowania nowych koncepcji wizualnych związanych z kontrreformacją. Działo się to na dwóch płaszczyznach. Przede wszystkim El Greco wprowadził nowe tematy lub oryginalnie przekształcił istniejące. Znamiennymi przykładami mogą być wizerunki pokutujących świętych. Malarz zainicjował te przedstawienia w formie półpostaci, wyizolowanych i zmonumentalizowanych pojedynczych osób. Szczególnie Pokutująca Maria Magdalena oraz Łzy św. Piotra (oba z lat 80. XVI w.) wpisały się w rewolucję sztuki baroku. Inne zmiany dokonywały się w przedstawianiu św. Franciszka, który medytuje nad czaszką. Wielką ekspresją emanowały także cykle poświęcone apostołom i innym świętym.

Drugą płaszczyzną było podejmowanie eksperymentów przez wprowadzanie własnych nowych elementów. Wraz z upływem czasu, czy też z własnym rozwojem artystycznym, El Greco zmienił proporcje malowanych przez siebie postaci. Z właściwych, klasycznych, sylwetki stają się coraz bardziej wydłużone, ekspresyjne. Malarz kładł duży nacisk na ukazywanie żarliwości religijnej, dlatego deformuje sylwetki, wyciągając je jakby ku Temu, do którego bohaterowie obrazów się zwracają. Stosuje jaskrawe i ostre światło, kolory czyste i błyszczące. Przestrzeń czy tło dla ukazywanych postaci jest przeważnie nieokreślona, pusta i ciemna.

Przez oryginalną formę i sposób traktowania tematów El Greco nie był do końca doceniany w swoich czasach. Dopiero lata, historii, pojawianie się i zamierania różnych kierunków w sztuce, przyczyniły się do odkrycia jego malarstwa na nowo. Szczególną rolę w tym odkrywaniu zawdzięczamy ekspresjonizmowi i bardziej współczesnym kierunkom oraz artystom, takim jak Pablo Picasso.

Dzieła El Greca

1. Zaśnięcie Marii, 61,4 x 45, Kościół św. Mikołaja w Ermupoli,

2. Święty Łukasz malujący Marię z Dzieciątkiem, 41, 6 x 33 Muzeum Benaki w Atenach,

3. Pokłon Trzech Króli, 40 x 45 Muzeum Benaki w Atenach,

4. Pokłon Trzech Króli, 45 x 52 Museo Lázaro Galdiano,

5. Pokłon Trzech Króli (1550-75) Lozanna,

6. Tryptyk modeński: Zwiastowanie, Napomnienie Adama i Ewy – (tył – prawe skrzydło), Widok góry Synaj – (tył – środek), Chrzest Chrystusa (przód – prawe skrzydło), Pokłon pasterzy (przód – lewe skrzydło), Koronacja chrześcijańskiego rycerza, 37 x 23,8, Galleria Estense Modena,

7. Ostatnia Wieczerza, 51,5 x 42,9 Pinacoteca Nazionale di Bologna,

8. Złożenie do grobu ok. 1560 1570 (1568-70)[13] 41,6 x 33 Galeria Narodowa w Atenach,

9. Pokłon pasterzy, 63,5 x 76, J.F. Willumsens Museum Frederikssund,

10. Pokłon pasterzy, 114 x 105, The Duke of Buccleuch Collection Obraz znajduje się w Boughton House,

11. Pokłon pasterzy, 25 x 17, San Diego Museum of Art ,

12. Góra Synaj, 41 x 47,5, Muzeum Historyczne na Krecie,

13. Wypędzenie przekupniów ze świątyni (Waszyngton), National Gallery of Art,

14. Pieta, 28,9 x 20 Philadelphia Museum of Art ,

15. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, 28,8 x 20,6 Museo d’arte della fondazione Pagliara,

16. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, 29 x 20 Museo di Capodimonte,

17. Ucieczka do Egiptu, 15,9 x 21,6 Prado,

18. Chrystus uzdrawiający ślepca, 65,6 x 84, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie,

19. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty (Bergamo), 40,9 x 53,3, Accademia Carrara,

20. Wypędzenie przekupniów ze świątyni (z Minneapolis), 116 x 149,9, Minneapolis Institute of Arts,

21. Pieta, 66 x 48, Hispanic Society of America,

22. Chrystus uzdrawiający ślepca, 50 x 61, Galleria Nazionale di Parma Lassaigne,

23 Chrystus uzdrawiający ślepca (1570-75) (1577-78) 1570[29] 119.4 × 146.1 Metropolitan Museum of Art,

24. Zwiastowanie (z Prado), 26 x 19, Prado,

25. Zwiastowanie (z Madrytu), 117 x 98, Muzeum Thyssen-Bornemisza,

26. Zwiastowanie (z Barcelony), 107 x 93, była kolekcja Julia Muñoza[a],

27. Chrystus na krzyżu, 28 x 19, Madryt, kol. prywatna Gregorio Maraňona,

28. Chłopiec zapalający świeczkę, 60,5 x 50,5, Museo di Capodimonte,

29. Chłopiec zapalający świeczkę, 61 x 51, Nowy Jork, kol. prywatna Charles S. Payson,

30. Bajka, 50 x 64, Prado,

31. Portret Giulia Clovia, 58 x 86, Museo di Capodimonte,

32. Portret mężczyzny z rodziny Oddi, Nowy Jork, kol. prywatna Knoedler&Co,

33. Stary mężczyzna trzymający czapkę, Londyn, kolekcja prywatna,

34. Portret mężczyzny, 116 x 98, Państwowe Muzeum Sztuki w Kopenhadze,

35. Portret Charles’a de Guise, 178,5 x 94,5 [202 x 117,5], Kunsthaus Zürich,

36. Portret Vincentia Anastagiego, 188 x 126,7, Frick Collection,

37. Adoracja Imienia Jezus, 55,1 x 33,8, National Gallery w Londynie,

38. Adoracja Imienia Jezus, 140 x 110, Escorial,

39. Święty Sebastian, 191 x 152, Katedra św. Antonina z Pamiers w Palencji ,

40. Chrystus na krzyżu adorowany przez donatorów, 260 x 171, Luwr,

41. Portret szlachcica z ręką złożoną na piersi, 81 x 66, Prado,

42. Pokutująca Maria Magdalena, 156,5 x 121, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,

43. Pokutująca Maria Magdalena, 60 x 45, Museo de Montserrat, Obraz wypożyczony z kolekcji prywatnej Josepa Sala Ardiza,

44. Pokutująca Maria Magdalena, 108 x 101,3, Worcester Art Museum,

45. Chusta Weroniki, 51 x 66, Collezione Basil Goulandris,

46. Święty Franciszek 87 x 60, Nowy York, kol. prywatna,

47. Święty Franciszek, 89 x 57, Museo Lázaro Galdiano,

48. Portret świętego Antoniego z Padwy, 104 x 79, Prado,

49. Św. Weronika trzymająca chustę, 84 x 91, Museo de Santa Cruz,

50. Święta Weronika trzymająca chustę, 105 x 108, Japonia, kolekcja prywatna,

51. Wizja świętego Wawrzyńca, 119 x 102, Museo de Nosa Señora da Antiga,

52-57. Ołtarz główny w kościele Santo Domingo el Antiguo:
– Wniebowzięcie Marii, 212 x 78, Art Institute of Chicago,
– Święty Jan Chrzciciel, 212 x 78, Klasztor św. Dominika z Silos (el Antiguo),
– Święty Jan Ewangelista, 300 x 178, Klasztor św. Dominika z Silos (el Antiguo),
– Trójca Święta, 116 x 81, Prado,
– Święty Bernard, 116 x 81, miejsce nieznane,
– Święty Benedykt, 90 x 139, Prado,
– Zwieńczenie z chustą św. Weroniki (w zwieńczeniu nad świętymi), kolekcja prywatna

58-59. Ołtarze boczne w kościele Santo Domingo el Antiguo:
– Pokłon pasterzy, 319 x 180, Prado,
– Zmartwychwstanie Chrystusa (z prawej), 210 x 128, Klasztor św. Dominika z Silos (el Antiguo) ,

60. Pokłon pasterzy, 210 x 128, Colección Santander,

61. Chusta Weroniki, 71 x 54, Prado,

62. Chusta Weroniki, 76 x 55, Madryt, kol. prywatna Juan March Servera Collection,

63. Obnażenie z szat, 285 x 173, Katedra w Toledo,

64. Obnażenie z szat, 0,55 x 0,33 Upton House,

65. Obnażenie z szat, 0,56 x 0,32, kolekcja Stanley Moss wypożyczony z Contini Bonacossi Collection,

66. Obnażenie z szat, 72,1 x 44,2, kolekcja Hugo Moser Nowy Jork,

67. Obnażenie z szat (szkoła), 1,40 x 1,65, dawna Colección Cenia Madryt, w 1906 r. u Señores Veri z Marratxi,

68. Obnażenie z szat (szkoła), 1,29 × 1,60, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,

69. Portret damy w futrzanej etoli, 62,5 x 58,9, Kelvingrove Art Gallery and Museum,

70. Portret damy, 5,8 x 4,3, była kolekcja Julia Muñoza[d],

71. Portret damy, 39,7 x 32,1, Philadelphia Museum of Art ,

72. Portret rzeźbiarza, 94 x 87, kolekcja prywatna,

73. Ekstaza świętego Franciszka, 102 x 74, Muzeum Diecezjalne w Siedlcach,

74. Męczeństwo świętego Maurycego, 448 x 301, Escorial,

75. Studium głowy świętego Maurycego, 26 x 20, Montreal, kolekcja prywatna W. van Horne, wcześniej kolekcja Antonio Vives, Madryt,

76. Pożegnanie Jezusa z Matką, 64 x 93, kolekcja prywatna,

77. Chrystus z krzyżem, 67 x 50,5 kolekcja prywatna,

78. Pożegnanie Jezusa z Matką, 100 x 118, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam,

79. Niepokalane Poczęcie kontemplowane przez Jana Ewangelistę, 236 x 117, Museo de Santa Cruz,

80. Pokutująca Maria Magdalena, 104,6 x 84,3 Nelson-Atkins Museum of Art,,

81. Święty Paweł, 118 x 91, kolekcja Marquesa de Narros, Madryt,

82. Głowa Chrystusa, 50 x 39, McNay Art Museum,

83. Święty Franciszek, 90 x 80, kolekcja prywatna Toledo,

84. Święty Franciszek z bratem Leonem, 26 x 18, kolekcja Alejandro Pidal Madryt,

85. Święty Franciszek z bratem Leonem, 155 x 100, Museo de Nosa Señora da Antiga,

86. Ekstaza świętego Franciszka, 43 x 34, kolekcja Milicua Barcelona,

87. Ekstaza świętego Franciszka, 108 x 83, Marquis of Pidal Collection Madryt wcześniej kolekcja Dalborgo de Primo, Madryt,

88. Ekstaza świętego Franciszka, 57 x 44, Muzeum Sztuk Pięknych w Bilbao,

89. Madonna karmiąca, 106 x 87,5, Hispanic Society of America,

90. Łzy św. Piotra, 108 x 89,6, Bowes Museum,

91. Mężczyzna z domu Leiva, 88 x 69, Muzeum Sztuk Pięknych w Montrealu,

92. Święty Alojzy Gonzaga,74 x 57, kolekcja Converse, Santa Barbara, wcześniej Pablo Bosch, Madryt,

93. Portret mężczyzny, 59 x 46, Metropolitan Museum of Art Cossio,

94. Portret lekarza, 93 x 82, Prado,

95. Pogrzeb hrabiego Orgaza,460 x 360, Escorial,

96. Madonna w żałobie, 63 x 48, Rohocz Castle Collection,

97. Portret mężczyzny (miniatura), 102 x 131, Hispanic Society of America,

98. Chrystus w Ogrójcu, 102 x 131, National Gallery w Londynie,

99. Chrystus na krzyżu, 57 x 33, Rijksmuseum,

100-102. Obrazy z Talavera La Vieja:
– Koronacja Matki Boskiej, 126 x 46, Museo de Santa Cruz,
– Święty Andrzej, Museo de Santa Cruz,
-Święty Piotr, 105 x 80, Museo de Santa Cruz,

103. Koronacja Matki Boskiej, 99 x 101, Prado,

104. Studium głowy, 49,5 x 42,5, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,

105. Święty Jakub Młodszy, 62.9 × 50.2, Hyde Collection,

106. Łzy św. Piotra, 96,5 × 79, Museo Soumaya,

107. Łzy św. Piotra, 20,3 x 15,9, National Gallery w Londynie,

108. Łzy św. Piotra, 93 x 75, Stavros Niarchos Collection,

109. Święty Franciszek pogrążony w modlitwie, 90 x 70, Hospital de Tavera,

110. Święty Ludwik król Francji, 117 × 95, Luwr,

111. Święci Piotr i Paweł, 120 x 92, Ermitaż,

112. Madonna karmiąca, 127 × 106, Hospital de Tavera,

113. Pieta, 120 x 145, Stavros Niarchos Collection,

114. Pokłon pasterzy, 141 x 111; 135 x 116, Museo del Patriarca,

115. Święta Rodzina z św. Anną, 132 x 100, Cleveland Museum of Art,

116. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, 107 x 87, Escorial,

117. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, 102 x 97, Walters Art Museum,

118. Święty Franciszek medytujący, 116 x 102, Joslyn Art Museum,

119. Święty Franciszek medytujący, 103 x 87, kolekcja prywatna Frederico Torello,

120. Święty Franciszek medytujący, 105 x 87, kolekcja prywatna Montesions Collection, Walencja,

121. Święty Franciszek medytujący, 100,7 x 88 kol. prywatna, wcześniej Bernheim Jeune, Paryż, V. Aker, Oslo,

122. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, 203 x 148, Szpital Matki Bożej z Góry Karmel,

123. Święty Franciszek otrzymujący stygmaty, 194 x 150, Museo Cerralbo,

124. Święty Franciszek pogrążony w modlitwie, 105,5 x 86,5, Muzeum Sztuk Pięknych w Bilbao,

125. Święty Dominik Guzman pogrążony w modlitwie, 118 x 86, kolekcja prywatna Placido Arango Collection, Madryt,

126. Święty Dominik modlący się w celi, 59 x 57, nieznana kolekcja prywatna,

127. Głowa Chrystusa, 61 x 46, Muzeum Narodowe w Pradze,

128. Mater Dolorosa, 53 x 37, Musée des beaux-arts de Strasbourg,

129. Święci Andrzej i Franciszek, 167 x 113, Prado,

130. Święty Andrzej, 167 x 113, Metropolitan Museum of Art,

131. Święty Hieronim jako kardynał, 111 x 96, Frick Collection,

132. Święty Hieronim jako kardynał, 58 ×47, National Gallery w Londynie,

133. Święty Hieronim jako kardynał, 65 × 54, kolekcja prywatna Conde de Adanero y de Castro Serna Collection, Madryt,

134. Święty Hieronim jako kardynał, 30 × 24, Musée Bonnat-Helleu,

135. Święty Hieronim jako kardynał, 108 x 87, Metropolitan Museum of Art,

136. Chrystus niosący krzyż, 111,5 x 72,5, kolekcja prywatna,

137. Chrystus niosący krzyż, 105 x 67, Museu Nacional d’Art de Catalunya,

138. Chrystus niosący krzyż, 105 x 79, Metropolitan Museum of Art,

139. Chrystus niosący krzyż, 115 x 71, Pałac Peleş,

140. Chrystus niosący krzyż, 81 x 59, Museo Nacional de Arte Decorativo,

141. Chrystus z krzyżem, 48 x 38, Museo Diocesano de Arte Religioso,

142. Chrystus z krzyżem,66 x 52,5, Muzeum Thyssen-Bornemisza,

143. Chrystus z krzyżem, 63 x 52, Oscar B Cintas Fundation,

144. Pożegnanie Jezusa z Matką,131 × 87, Museo de Santa Cruz,

145. Pożegnanie Jezusa z Matką, 24 x 21, Pałac Peleş,

146. Pożegnanie Jezusa z Matką, 109 x 99, kolekcja prywatna R.E. Danielson Collections w Groton,

147. Pokutująca Maria Magdalena, 109 x 96, Museo Cau Ferrat,

148. Chrystus na krzyżu,193 x 116, Cleveland Museum of Art,

149. Chrystus na krzyżu, 178 x 104, kolekcja prywatna Marques de Motilla, Sewilla,

150. Chrystus na krzyżu, 64 x 37, Museo de Santa Cruz,

151. Chrystus na krzyżu, 95 x 61, National Museum of Western Art,

152. Chrystus na krzyżu, 122 x 97, Musée des beaux-arts de Lille,

153. Obnażenie z szat, 165 x 99, Stara Pinakoteka Monachium,

154. Obnażenie z szat, 136 x 162, kolekcja prywatna,

155. Julian Romero z patronem, 207 x 128, Prado,

156. Portret młodego mężczyzny, 64 x 51, Prado

157. Portret nieznanego mężczyzny, 66 x 55 Prado,

158. Portret Rodriga Vázqueza, 76 × 63 Prado,

159. Sędziwy mężczyzna, 46 x 43, Prado,

160. Bajka, 67,3 x 88,6, National Gallery of Scotland,

161. Bajka, 65 x 90, Harewood House,

162-163. Kaplica św. Józefa w Toledo:
– Święty Józef z Dzieciątkiem Jezus, 289 x 147
– Koronacja Matki Boskiej, 120 x 147,

164-165. Kaplica św. Józefa w Toledo (obrazy boczne):
– Madonna z Dzieciątkiem i świętymi Martyną i Agnieszką, 193,5 x 103, National Gallery of Art ,
– Święty Marcin i żebrak, 193,5 x 103, National Gallery of Art ,

166. Święty Jakub Starszy jako pielgrzym, 43 x 37, Hispanic Society of America,

167. Święty Józef z Dzieciątkiem Jezus, 109 x 56, Museo de Santa Cruz,

168. Święty Franciszek pogrążony w modlitwie, 100,7 x 88,3, kolekcja prywatna,

169. Święci Piotr i Paweł, 116 × 91,8, Museu Nacional d’Art de Catalunya,

170. Święty Paweł, 70,5 x 56,5, Saint Louis Art Museum,

171. Portret mnicha, 35 x 26, Prado,

172. Święty Hieronim z krzyżem, 104,2 x 96,5, National Gallery of Scotland,

173. Święty Hieronim z krzyżem,105 x 90, Królewska Akademia Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda,

174. Święty Hieronim z krzyżem, 80 x 65 Hispanic Society of America,

174. Święty Jan Ewangelista ze świętym Franciszkiem, 110 x 86, Uffizi,

176. Święty Jan Ewangelista ze świętym Franciszkiem, 64 x 50, Prado,

177. Święty Jan Chrzciciel ze świętym Franciszkiem, 81,5 x 60,5, Museu Nacional d’Art de Catalunya,

178. Święty Franciszek, 130 x 52, Museo San Vincente,

179. Zwiastowanie, 114 x 67, Muzeum Thyssen-Bornemisza,

180. Zwiastowanie, 113,8 x 65,4, Muzeum Sztuk Pięknych w Bilbao,

181. Zwiastowanie, 315 x 174, Biblioteca Museu Víctor Balaguer,

182. Chrzest Jezusa, 111 x 47, Galleria Nazionale d’Arte Antica,

183-188. Obrazy z Retabulum doñi Marii de Aragón:

– Pokłon pasterzy, 46 x 137, Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie,
– Zwiastowanie, 315 x 174, Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie,
– Chrystus na krzyżu, 312 x 169, Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie,
– Zesłanie Ducha Świętego, 275 x 127, Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie,
– Chrzest Jezusa, 350 x 144, Prado,
– Zmartwychwstanie, 275 x 127, Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie,

189. Pokłon pasterzy, 111 x 47, Galleria Nazionale d’Arte Antica,

190. Widok Toledo, 121,3 x 108,6, Metropolitan Museum of Art,

191. Zwiastowanie, 91 x 66,5, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,

192. Zwiastowanie,128 x 83, Toledo Museum of Art,

193. Zwiastowanie, 107 × 74, Museu de Arte de São Paulo,

194. Święta Rodzina ze św. Anną i małym św. Janem, 52 x 33, National Gallery of Art,

195. Święta Rodzina ze św. Anną i małym św. Janem, 178 x 105, Museo de Santa Cruz,

196. Święta Rodzina ze św. Anną i małym św. Janem,90 x 80, Wadsworth Atheneum,

197. Święta Rodzina ze św. Anną i małym św. Janem, 107 x 69, Prado,

198. Jan Chrzciciel, 111 x 66, California Palace of the Legion of Honor,

199. Jan Chrzciciel, 105 x 64, Museo del Patriarca,

200. Święty Hieronim pogrążony w modlitwie, 168 x 110,5, National Gallery of Art,

201. Święty Franciszek z bratem Leonem, 168,5 x 103,2, National Gallery of Canada,

202. Święty Franciszek z bratem Leonem, 155 x 100, kolekcja Max G. Bollag, Zurych,

203. Święty Franciszek z bratem Leonem, 122 x 80, Barnes Foundation,

204. Święty Franciszek z bratem Leonem, 47 x 38,7, Norton Simon Museum,

205. Święty Franciszek z bratem Leonem, 83 x 58, Katedra w Toledo,

206. Ekstaza świętego Franciszka, 43,2 x 36,8, kolekcja prywatna,

207. Ekstaza świętego Franciszka, 50 x 40, kolekcja Fernández Aroaz Madryt,

208. Ekstaza świętego Franciszka, 100 x 89, kolekcja Blanco Solder Madryt,

209. Święty Franciszek w ekstazie, 75 x 57, Musée des beaux-arts de Pau,

210. Święty Franciszek w ekstazie, 60 x 48, kolekcja Dr. Miquela Barcelona,

211. Święty Franciszek w ekstazie,110 x 87, Toledo, kolekcja prywatna Conde de Guendulain y del Vado,

212. Święty Franciszek w ekstazie, 72x 55, Museu de Arte de São Paulo,

213. Święty Franciszek pogrążony w modlitwie, 147,3 x 105,4, California Palace of the Legion of Honor,

214. Święty Franciszek pogrążony w modlitwie, 93 x 74, Art Institute of Chicago,

215-216. Obrazy z kościoła San Nicolas w Toledo:
– Święty Augustyn, 140 x 56, Museo de Santa Cruz,
– Święty Jakub Starszy jako pielgrzym, 123 x 70, Museo de Santa Cruz,

217. Alegoria zakonu kamedułów, 124 x 90, Instituto Valencia de Don Juan,

218. Alegoria zakonu kamedułów, 138 x 108, Museo del Patriarca,

219. Chrystus w Ogrójcu, 102,2 x 113,7, Toledo Museum of Art,

220. Wypędzenie przekupniów ze świątyni, 42 x 52, Frick Collection,

221. Wypędzenie przekupniów ze świątyni,107 x 124, San Sebastián, kolekcja prywatna,

222. Wypędzenie przekupniów ze świątyni,106 x 130, National Gallery w Londynie,

223. Kardynał, 170,8 x 108, Metropolitan Museum of Art,

224. Portret Diego de Covarrubias, 67 x 55, Museo del Greco,

225. Portret Antonia de Covarrubias, 65 x 52, Luwr,

226. Portret Antonia de Covarrubias, 67 x 55, Museo del Greco,

227. Portret nieznanego mężczyzny, 64 x 51, Prado,

228. Portret księcia Benavente, 101 x 76, Musée Bonnat-Helleu,

229. Zwiastowanie, 109,1 x 80,2, Muzeum Sztuki Ōhara,

230. Święty Marcin i żebrak, 110 x 63, Art Institute of Chicago,

231. Portret artysty, 74 x 51,5, Muzeum Sztuk Pięknych w Sewilli,

232. Święty Bernardyn ze Sieny, 269 x 144, Museo del Greco,

233. Mater Dolorosa, 52 x 41, Prado,

234-237. Obrazy z Talavera La Vieja:
– Madonna Miłosierna, 184 x 124,
– Zwiastowanie, 128(tondo),
– Boże Narodzenie, 128(tondo),
– Koronacja Matki Boskiej, 163 x 220,
– Święty Ildefons, 187 x 102, Hospital de la Caridad de Illescas,

238. Koronacja Matki Boskiej, 57 x 74, w kolekcji Max Epstein w Chicago,

239. Święty Franciszek z bratem Leonem, 110 × 67, Pinakoteka Brera,

240. Święty Franciszek z bratem Leonem, 110 x 64,5, kolekcja prywatna,

241. Święty Dominik pogrążony w modlitwie, 101 x 55, Museo de Santa Cruz,

242. Chrystus na krzyżu, 159,4 x 98,4, Philadelphia Museum of Art,

243. Chrystus na krzyżu, 107,6 x 70,5, Ringling Museum,

244. Pokłon pasterzy, 111 x 65, Metropolitan Museum of Art,

245. Święty Piotr, 209 x 106, Escorial,

246. Święty Ildefons, 219 x 105, Escorial,

247. Święty Sebastian, 89 x 68, Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie,

248. Pokutująca Maria Magdalena, 30,8 x 25, Muzeum Sztuk Pięknych w Bilbao,

249. Święty Dominik Guzman pogrążony w modlitwie, 120 x 88, Katedra w Toledo,

250. Święty Dominik Guzman pogrążony w modlitwie, 73 x 57, Uffizi,

251. Święty Dominik Guzman pogrążony w modlitwie, 105 x 83, Museum of Fine Arts w Bostonie,

252. Chrystus niosący krzyż, 108 x 78, Prado,

253. Chrystus niosący krzyż, 94 x 78, Iglesia de Sant Esteve Olot,

254. Chrystus niosący krzyż, 101 x 80, Museo Parroquial de el Bonillo,

255. Święty Jan Ewangelista i święty Jan Chrzciciel, 110 x 87, Museo de Santa Cruz,

256. Łzy św. Piotra, 93,7 x 75,2, Phillips Collection,

257. Łzy św. Piotra, 102 x 79,5, Narodowe Muzeum Sztuki, Architektury i Projektowania,

258. Łzy św. Piotra, 102 x 84, Hospital de Tavera,

259. Łzy św. Piotra,125,1 x 107,6, San Diego Museum of Art,

260. Święci Piotr i Paweł, 124 x 93,5, Nationalmuseum,

261. Zwiastowanie, 152 x 99, Katedra Najświętszej Marii Panny w Sigüenzie,

262. Chrystus w Ogrójcu, 100 x 143, Felix Valdes Izaguirre Collection Bilbao ,

263. Chrystus w Ogrójcu, 86 x 50, Museo Diocesano de Arte Religioso,

264. Chrystus w Ogrójcu, 169 x 112, Iglesia de Santa Maria la Mayo Andújar,

265. Chrystus w Ogrójcu, 170 x 112,5 Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,

266. Chrystus w Ogrójcu, 110 x 76, Państwowe Muzeum Sztuk Pięknych w Buenos Aires,

267. Chrystus w Ogrójcu, 161 x 91, Musée des beaux-arts de Lille,

268. Święty Franciszek z zakonnikiem, 170 x 140, Fundacja E.G. Bührlego Zurych[h],

269. Święty Franciszek z bratem Leonem, 152 x 113, Prado,

270. Kobieta z kwiatem we włosach, 50 x 42, Nowy Jork, kolekcja prywatna,

271. Portret starego mężczyzny, 47 x 39, kolekcja prywatna,

272. Portret mężczyzny, 108 x 86, Mediolan, kolekcja prywatna,

273. Portret nieznanego mężczyzny, 74 x 47, Glasgow, Maxwell MacDonald, kolekcja prywatna,

Ekstaza św. Franciszka

Dla historyków sztuki twórczość El Greco ma szczególny wymiar, a obraz prezentowany w naszym Muzeum zajmuje ważne miejsce w rozproszonej po świecie serii franciszkańskiej malarza.

Z ponad 100 płócien obejmujących: modlitwę, medytację, stygmatyzację, bądź ekstazę świętego Franciszka ten nasz należy do najwcześniejszych. Namalowano go w latach 1575-80, by potem mógł stać się wzorem dla kolejnych. Nikt, poza El Greco, nie malował obrazów z takim rozedrganiem barwnym, z takim wibrującym, niezwykle oryginalnym i niepowtarzalnym światłem. Nikt nie nasycał swoich dzieł, tak jak on, wizyjnością. I teraz już sami możemy to zobaczyć i rozsmakować się w sztuce tego wyjątkowego Hiszpana. „Ekstaza świętego Franciszka”, to obraz płomienia szarpiącego duszę, żaru modlitwy, krzyku do Boga. To ekstatyczny wzlot w Niebiosa po otrzymaniu stygmatów. Wszystko to malarsko opowiedziane mocnymi akordami barwnymi – odcieniami szarości habitu połączonymi z żółtawo-zielonymi chmurami w tle. Naniesione na płótno śmiałymi, ukośnie krzyżującymi się pociągnięciami pędzla, nerwowo, jakby pośpiesznie, w wielkim napięciu…

Dorota Pikula – kustosz Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach